2007/Feb/05

คำศัพท์ในภาษาถิ่นอีสาน

หมวดธรรมชาติ

1.1 เวลา

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

กลางวัน

กางเวน

สัปดาห์

สัปดาห์

กลางคืน

กางคืน

ชั่วโมง

ซัวโมง

เช้า

เซ้า

นาที

นาที

สาย

สวย

วินาที

วินาที

บ่าย

บ่าย

อดีต

แต่ค้าวก่อน

เย็น

แลง

ปัจจุบัน

เดียวนี่

ค่ำ

คำ

อนาคต

คาวหน้า

มืด

คำ

วันนี้

มื่อนี่

ดึก

เดิก

พรุ่งนี้

มื่ออื่น

สว่าง

แจ้ง

มะรืนนี้

มื่อฮือ

หัวค่ำ

หัวคำ

เดี๋ยวนี้

โดนี่

เช้ามืด

พอคุมพู่

ข้างขึ้น

เดือนหงาย

เที่ยงตรง

เทียง

ข้างแรม

เดือนดั๋บ

เที่ยงคืน

กางเดิก

วันจันทร์

วันจันทร์

พลบค่ำ

ญามมือแลง

วันอังคาร

วันอังคาร

ฤดูฝน

ญามฝน

วันพุธ

วันพุธ

ฤดูหนาว

ญามหนาว

วันพฤหัสบดี

วันพฤหัสบดี

ฤดูร้อน

ญามฮ่อน

วันศุกร์

วันศุกร์

วันอาทิตย์

วันอาทิตย์

วันเสาร์

วันเสาร์

1.2 ปรากฏการณ์ธรรมชาติ

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ฝนตก

ฝนตก

เมฆ

ขี่ฝ่า

ฟ้าร้อง

ฟ่าฮ่อง

ดาวตก

ดาวตก

ฟ้าผ่า

ฟ่าผ่า

ผีพุ่งใต้

ดาวตก

ฟ้าแลบ

ฟ่าแลบ

พายุ

ล้ม

น้ำท่วม

น่ำท่วม

แผ่นดินไหว

แผ่นดินไหว

รุ้งกินน้ำ

ฮุ่งกินน่ำ

ภูเขาไฟระเบิด

ภูเขาไฟละเบิด

ลูกเห็บตก

บักเห็บตก

ไฟไหม้

ไฟไหม่

สุริยุปราคา

กบกินตะเวน

ฝนดาวตก

ฝนดาวตก

จันทรุปราคา

กบกินเดียน

หมอก

หมอก

1.3 ทิศทาง

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

เหนือ

เหนีย

ขวา

ขัว

ใต้

ใต้

หน้า

หน่า

ตะวันออก

ตาเวนออก

หลัง

หลัง

ตะวันตก

ตาเวนตก

เฉียง

เสียง

ซ้าย

ซ่าย

เยื้อง

ญับ

1.4 ภูมิประเทศ

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

แม่น้ำ

แมน่ำ

น้ำตก

น่ำตก

ลำคลอง

คอง

ดอน

ดอน

ห้วย

ห่วย

ที่ราบ

ที่ลาบ

หนอง

หนอง

ตีนเขา

ตีนภู

บึง

บึง

ถ้ำ

ถ่ำ

ลำธาร

ห่วยน่อย

หน้าผา

หน่าผา

ทะเล

ทะเล

ภูเขาไฟ

ภูเขาไฟ

ทะเลทราย

ทะเลทราย

ป่าโปร่ง

ป่า

ทะเลสาบ

ทะเลสาบ

ป่าทึบ

ป่า

เกาะ

เกาะ

ป่าชายเลน

ป่าซ่ายเลน

แก่ง

แก่ง

ป่าดงดิบ

ป่า

ชายหาด

ซายหาด

ป่าสน

ป่า

เหว

เหว

1.5 ดวงดาวและดาวเคราะห์ต่างๆ

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

พระอาทิตย์

ตาเวน

ดาวลูกไก่

ดาวลูกไก่

พระจันทร์

เดียน , อีเกิ้ง

ดาวพุธ

ดาว

ดาวประจำเมือง

ดาว

ดาวศุกร์

ดาว

ดาวประกายพรึก

ดาว

ดาวเสาร์

ดาว

ดาวฤกษ์

ดาว

ดาวพฤหัส

ดาว

ดาวหาง

ดาว

ดาวอังคาร

ดาว

อุกกาบาต

ดาว

โลก

ดาว

1.6 แร่ธาตุต่างๆ

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

โลหะ

เหล็ก

นาก

นาก

ดีบุก

ดีบุก

ไพลิน

ไพลิน

เหล็ก

เหล็ก

แก้ว

แก้ว

เพชร

เพด

ถ่านหิน

ถ่าน

นิล

นิล

น้ำมัน

น่ำมั้น

พลอย

พอย

หินอ่อน

หิน

หยก

หยก

หินแกรนิต

หิน

เงิน

เงิน

หินอัคนี

หิน

ทับทิม

ทับทิม

ดินประสิว

หมื่อ

ทองคำ

ทองคำ

ก๊าซ

แก๊ซ

หมวดสัตว์

2.1 สัตว์บก

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

หมู

หมู

กระรอก

กะลอก

หมา

หมา

กระแต

กะแต

ควาย

ควย

กระต่าย

กะต่าย

วัว

งัว

พังพอน

จอนฟอน

แพะ

แพะ

ชะมด

ซะมด

แกะ

แกะ

สมเสร็จ

สมเสร็จ

แมว

แมว

เสือ

เสีย

ม้า

ม่า

สิงโต

สิงโต

หนู

หนู

เก้ง

เก้ง

ลิง

ลิง

เนื้อทราย

เนี่ยซาย

ค่าง

ค่าง

กวาง

กวง

บ่าง

บ่าง

ตัวตุ่น

ตุ่น

ชะนี

ซะนี

เม่น

เม่น

กระทิง

กะทิง

หมี

หมี

แรด

แลด

เลียงผา

เลียงผา

ช้าง

ซ่าง

กระจง

กะจง

กระซู่

กะซู่

กิ้งก่า

กะปอม

กูปรี

ควยป่า

จิ้งเหลน

ขี่โก๋

ล่อ

ล่อ

จิ้งจก

ขี่เกี้ยม

ลา

ลา

งูเห่า

งูเห่า

งูเขียว

งูเขียว

งูจงอาง

งูจงอาง

2.2 สัตว์น้ำ

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ปลาช่อน

ปาคอ

หอยแมลงภู่

หอยแมงภู่

ปลาดุก

ปาดุก

กุ้งฝอย

กุ้งน้อย

ปลาหมอ

ปาเข็ง ( ปลาหมอ )

ปูนา

ปูนา

หอยโข่ง

หอยโข่ง

ปลาไหล

เอี๊ยน

ลูกอ๊อด

ฮวก

ปลาทอง

ปาทอง

ปลิง

ปิง

ปลาหมึก

ปาหมึก

ปลาตะเพียน

ปาตะเพียน

หอยเชอรี่

หอยเซอลี่

ปลากัด

ปากัด

กุ้งกุลาดำ

กุ้งกุลาดำ

ปลาปักเป้า

ปากะเป้า

ปลากระดี่

ปาเข็ง ( ปลากระดี่ )

หอยแครง

หอยแคง

ปลาหางนกยูง

ปาหางนกญูง

ลูกน้ำ

แมงง่องแง่ง

ปลาสวาย

ปาสวาย

ปูแสม

ปูแสม

หอยกาบ

หอยเล็บม่า

ปลาบึก

ปาบึก

กุ้งก้ามกราม

กุ้งก้าม

ปลานิล

ปานิล

ปลาหลด

ปาหลด

2.3 สัตว์ครึ่งบกครึ่งน้ำ

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

จระเข้

แข่

ปาด

เขียดขาญ่าง

เต่า

เต่า

แย้

แญ้

อึ่งอ่าง

อึ่ง

ตะพาบ

ตะพาบ

เขียด

เขียด

2.4 สัตว์ปีก

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

นกแก้ว

นกแก้ว

นกขมิ้น

นกขมิ้น

นกเอี้ยง

นกเอี้ยง

นกเค้าแมว

นกเค่า

นกขุนทอง

นกขุนทอง

นกกระปูด

นกกะปูด

นกกระจอก

นกกะจอก

นกพิราบ

นกพิลาบ

นกกระจิบ

นกจิบ

นกทึดทือ

นกถืดทื้อ

นกดุเหว่า

นกกาเหว่า

เหยี่ยว

แหลว

นกเขา

นกเขา

แร้ง

แฮ่ง

นกหัวขวาน

นกไซ่

ไก่

ไก่

นกกระจาบ

นกจาบ

เป็ด

เป็ด

นกกระเต็น

นกเต็น

ห่าน

ห่าน

นกกระทุง

นกกะทุง

หงส์

หง

นกกระยาง

นกญาง

ค้างคาว

เจีย

นกกระสา

นกกะสา

2.5 แมลง

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

แมลงวัน

แมงวัน

ปลวก

ปวก

แมลงหวี่

แมงมี่

ลิ้น

ลิ่น

แมลงทับ

แมงคับ

ไร

ไฮ

แมลงสาบ

แมงสาบ

มดแดง

มด

แมลงปอ

แมงบี้

มดดำ

มด

แมลงตับเต่า

แมงตั๊บเต่า

มดคันไฟ

มด

แมงกระชอน

แมงกะซอน

มดตะนอย

มด

แมงเม่า

แมงเม่า

เห็บ

บักเห็บ

ยุงลาย

ญูงน่ำ

หมัด

หมัด

หิ่งห้อย

แมงหิงห่อย

เพลี้ย

เพี่ย

ผีเสื้อ

แมงขี้ใหญ่

แมงมุม

แมงมุม

ต่อ

ต่อ

บึ้ง

บึ้ง

แตน

แตน

จิ้งหรีด

จี่หลีด

ผึ้ง

เผิ่ง

แมงป่อง

แมงเงา

ไส้เดือน

ขี่ไก่เดียน

บุ้ง

แมงงวด

กิ้งกือ

ขี่ไก่กือ

ตะขาบ

ขี่เข็บ

พยาธิ

ขี่กะตืด

ทาก

ทาก

หนอน

หนอน

2.6 ที่อยู่อาศัยของสัตว์

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

รัง

ฮัง

รู

ฮู

คอก

คอก

กรง

กง

โพรง

โผ่ง

เล้า

เล่า

ปลัก

บวก

เลน

ขี่ตม

หวอด

ฝอด

ปะการัง

ปะกาฮัง

2.7 อวัยวะของสัตว์

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ครีบ

คีบ

เหงือก

เหงียก

เกล็ด

เก็ด

งา

ง้า

กึ๋น

ไต

งวง

ง้วง

จะงอย

จะง้อย

เล็บ

เล็บ

หนวด

หนวด

เขี้ยว

แข่ว

โหนก

โหนก

หาง

หาง

เขา

เขา

หนอก

โหนก

ก้าง

ก้าง

นอ

หน่อ

พังผืด

ผืด

ปีก

ปีก

กีบ

กีบ

เปลือก

เปียก

2.8 เครื่องมือจับสัตว์

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

กับดัก

ฮาง

ข้อง

ข่อง

บ่วง

บ่วง

เบ็ด

เบ็ด

ฉมวก

สมวก

ตะขอ

ง่าว

ตาข่าย

ต่าข่าย

สุ่ม

สุ่ม

หอก

หลาว

ยอ

ญอ

แห

แห

โซ่

โส่

สวิง

หวิง

เชือก

เซียก

ไซ

ไซ้

อวน

อวน

หมวดต้นไม้

3.1 ไม้ยืนต้น

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

มะม่วง

บักมวง

โพธิ์

โพธิ์

ขนุน

บักมี้

เต็งรัง

ต้นจิก

คูณ

ต้นคูณ

ประดู่

ต้นปะดู่

โมก

ต้นโมก

มะขาม

ต้นบักขาม

ทองหลาง

ต้นทองหลาง

ข่อย

ข่อย

สน

ต้นสน

ลำดวน

ลำดวน

ตะเคียน

ต้นตะเคี่ยน

สะแก

ต้นแก

สัก

ต้นสัก

มะพร้าว

บักพ้าว

ก้ามปู

ต้นสำสา

พะยูง

ต้นญูง

จามจุรี

ต้นจาน

มะค่า

ต้นบักแต้

หูกวาง

หูกวง

ตะโก

ต้นบักโก

ลั่นทม

จำปาขาว

ต้นยมหอม

ต้นหมากญมหอม

สะเดา

ต้นกะเดา

ไทร

ไทร

ตะแบก

ต้นเปีย

3.2 ไม้พุ่มเตี้ยและดอกไม้

ภาษาไทยมาตรฐาน

ภาษาไทยถิ่นอีสาน

ภาษาไทยมาตรฐาน