ถ้าใครสนใจภาษาอีสานแล้วอยากจะลองหัดพูดดูเราก็มีวิธีที่จะทำให้คุณพูดได้ ...
ภาษาที่ใช้พูดกันในจังหวัดต่าง ๆ ของภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยนี้บางถิ่นหรือบางจังหวัดอาจจะมีระบบเสียงดังกล่าวแตกต่างกันออกไปซึ่งในที่นี้พอสรุปลักษณะทั่วไปเกี่ยวกับระบบเสียงของภาษาไทยถิ่นอีสานได้ดังนี้
ระบบเสียงพยัญชนะ
ภาษาไทยถิ่นอีสานมีหน่วยเสียงพยัญชนะทั้งหมด 20 หน่วยเสียง ได้แก่
เสียงพยัญชนะ | ภาษาไทยถิ่นอีสาน | Phonetic | ความหมาย |
/ k / | ก้องแขน | กำไล | |
/ kh / | ขี้ฝ่า | เมฆ | |
/ ? / | ง่าน | งาน | |
/ c / | จ่อย | ผอม | |
/ n. / | ญ่าน | กลัว | |
/ d / | ดัง | จมูก | |
/ t / | ตาเวน | พระอาทิตย์ | |
/ th / | เทื่อ | ครั้ง | |
/ n / | นัว | รสพอดี | |
/ b / | บักจ๋ก | จอบ | |
/ p / | ปากะเดิด | ปลากระดี่ | |
/ ph / | ผ่า | เสื้อผ้า | |
/ f / | ฟ่าว * | รีบ * | |
/ m / | มื่อ* | วัน,เมื่อ * | |
/ y / | ยู | อยู่ | |
/ l / | ไล | กลอนประตู | |
/ w / | เว่า | พูด | |
/ s / | ส่ม | รสเปรี้ยว | |
/ h / | เฮ็ด | ทำ | |
/ ? / | โอ | ขัน (ภาชนะ) |
หน่วยเสียงพยัญชนะที่เป็นปฏิภาค ( Correspondence )
เสียงพยัญชนะของภาษาไทยถิ่นอีสานที่เป็นปฏิภาคกับหน่วยเสียงพยัญชนะในภาษาไทยมาตรฐาน
( Standard Thai ( ST ) ) ดังนี้
ภาษาไทยถิ่นอีสาน Replaced by ST
n. ? y s ? ch h ? r l ? r
ตัวอย่างเช่น
n. ? y ภาษาไทยถิ่นอีสาน Replaced by ST ญ่าม - ย่ามญ้าน - ย่านหญ่า - หญ้า
s ? ch ภาษาไทยถิ่นอีสาน Replaced by ST สมวก - ฉมวกซอย - ช่วยเซ่า - เช้า
h ? r ภาษาไทยถิ่นอีสาน Replaced by ST ฮู้ - รู้เฮ่า - เราฮ่อน - ร้อนฮัก - รัก
l ? r ภาษาไทยถิ่นอีสาน Replaced by ST โลงเลียน - โรงเรียนโลก - โรคลด - รถ
ข้อสังเกต ( Observation ) หน่วยเสียงพยัญชนะ
1) หน่วยเสียงพยัญชนะไทยถิ่นอีสาน ซึ่งเมื่อเทียบกับภาษาไทยมาตรฐาน ( ST ) แล้วจะเห็นได้ว่าในพยัญชนะไทยถิ่นอีสานไม่มีหน่วยเสียง / ch / และ / r /
เช่น สลาด / s?l? : t / ? ฉลาด / ch?l? : t /
ฮาก / h? : k / ? ราก / r? : k /
ซึ่งหน่วยเสียง / ch / จึงเป็นปฏิภาคกับหน่วยเสียง / s / และหน่วยเสียง / r / จึงเป็นปฏิภาคกับหน่วยเสียง / h / , / l / ใน ภาษาไทยมาตรฐาน
2) ในภาษาไทยถิ่นอีสานมีหน่วยเสียงพยัญชนะ / n. / เป็นเสียงขึ้นจมูกไม่มีในภาษาไทยมาตรฐาน ส่วนเสียงพยัญชนะ / y / ในภาษาไทยมาตรฐานนั้นมีบางคำที่ภาษาถิ่นอีสานออกเสียงเป็น / y / เหมือนภาษาไทยมาตรฐาน เช่น ยา / ya : / ? ยา / ya :/ และบางคำออกเสียงเป็น / n. / เช่น หญ่า / n.? : / ? หญ้า / y? : /
ดังนั้น หน่วยเสียง / n. / จึงเป็นปฏิภาคกับหน่วยเสียงพยัญชนะ / y / ในภาษาไทยมาตรฐาน
3 ) เสียงพยัญชนะควบกล้ำ ไม่มีปรากฏในภาษาไทยถิ่นอีสาน และจะสังเกตได้ว่าพยัญชนะควบกล้ำ / w / ใ นภาษาไทยมาตรฐานนั้นภาษาไทยถิ่นอีสานจะออกเสียงเป็นเสียงสระ / ua / เช่น ไม้กวด / m? : yku?t / ? ไม้กวาด / m? : ykw? : t / , ควม / khuam / ? ความ / khwa : m / เป็นต้น
4 ) คำว่า เร็ว เช่น คนแลนหัน ๆ, คนแลนไว ๆ หมายถึง คนวิ่งเร็ว ๆ, ฟ่าวกินเร็ว ๆ หมายถึง ให้รีบกินเร็ว ๆ
คำว่า หัน ๆ และ ไวๆ เป็นคำที่หมายความถึงการเตรียมความพร้อมวิ่งในลักษณะเร็ว ๆ
ดังจะเห็นได้ว่า คำว่า ฟ่าว ไม่ได้มีความหมายว่า เร็ว แต่จะให้ความหมายว่ารีบซึ่งคำว่า
ฟ่าวนี้ จะวางไว้หน้าคำกริยา เช่น ฟ่าว นอนแหม่ ฟ่าว เดินแหม่
5) คำว่า มื่อ = day ในความหมายว่า วัน เช่น มื่ออืน (วันพรุ่งนี้) มื่อนี่ (วันนี้) เป็นต้น แต่จะไม่ใช้ มื่อ เป็น มื่ออาทิตย์ มื่อจันทร์ จะใช้คำว่า วัน เรียก วันอาทิตย์ วันจันทร์ เพราะเป็นศัพท์บัญญัติ และ ใช้เป็นความหมายว่า เมื่อ ในคำว่า มื่อเซ่า (เมื่อเช้า) มื่อแลง (เมื่อเย็น) เป็นต้นซึ่งเป็นการบอกช่วงเวลาหนึ่ง ๆ ในวันหนึ่ง ๆ
6) ในภาษาถิ่นอีสานมีหมายคำที่ออกเสียงในภาษาเหมือนกัน หรือใกล้เคียงกัน เช่น
เฮ็ด (ทำ) = เห็ดร้อย (100) = ฮ้อย (มาลัย)ฮาก (อาเจียน) = ราก (ไม้)ไห้ (ร้องไห้) = ให้ (กริยา)
ซึ่งวิเคราะห์ได้ว่าอาจเกิดจากความบังเอิญในการออกเสียงในภาษาถิ่นอีสานที่มีความคล้องจองกับภาษาไทยมาตรฐานจึงทำให้มีบางคำออกเสียงเหมือนหรือคล้ายกัน แต่คนในถิ่นสามารถเข้าใจกันได้โดยอาศัยปริบทเป็นตัวชี้ความหมาย
* ดูเพิ่มเติมที่ข้อสังเกต ( Observation ) ในหน่วยเสียงพยัญชนะ
สระ
สระในภาษาไทยถิ่นอีสานแบ่งเป็นสระเดี่ยว 18 เสียง และสระประสม 3 เสียงโดยสระเดี่ยวแบ่งเป็นสระเสียงสั้น 9 เสียง และเสียงยาวอีก 9 เสียง คือ
สระเดี่ยว 18 เสียงคือ
สระเดี่ยว | ภาษาอีสาน | phonetic | ความหมาย |
อะ | กั๋บ | กลับ | |
อา | ส่าง | บ่อ | |
อิ | นิ่น | นิล | |
อี | พี่ | อ้วน | |
อุ | คุ | ถัง | |
อู | คู่ | ร่อง | |
โอะ | ข๋บ | กัด | |
โอ | |||
เอะ | เฮ็ด | ทำ | |
เอ | เพ่น | เพ็ญ | |
แอะ | แล่ง | เย็น | |
แอ | แม | เมีย | |
อึ | ทึ๊น | เงินทุน | |
อือ | มื่อ | วัน | |
เอาะ | ง่องแง่ง | ลูกน้ำ | |
ออ | ปาคอ | ปลาช่อน | |
เออะ | เถิก | ตัวผู้ | |
เออ | เอิ๋ก | อก |
ข้อสังเกต (observations)
คำว่า กัด ภาษาถิ่นอีสานใช้ ข๋บ เมื่อใช้กับสัตว์เช่นยุงหรือใช้ในความหมายว่ากัดฟันเช่น ข๋บแข่ว
คำว่า เงินทุน ภาษาถิ่นอีสานแต่เดิมใช้ ทึ๊น ปัจจุบันใช้ว่า เงินทุนเหมือนภาษา standard thai
สระประสม 3 เสียงคือ
สระประสม | ภาษาอีสาน | phonetic | ความหมาย |
เอีย | เกียน | เกวียน | |
เกี้ย | ค้างคาว | ||
เอือ | เซือม | เคลิ้มหลับ | |
ทุกเมือ | ทุกวัน | ||
อัว | นั่ว | รสพอดี | |
ห้วย | ลำธาร |
นอกจากนี้ ยังมีสระที่เป็นปฏิภาคกับสระในภาษาไทยมาตรฐาน คือ
ภาษาท้องถิ่นอีสาน | ภาษาไทยมาตรฐาน |
โอะ บ้ง | อุ บุ้ง |
เออะ สะเอิก เพิ่ง | อึ สะอึก ผึ้ง |
เอีย เปียก | เอือ เปลือก |
โอ โต๋ | อัว ตัว |
เออ เสอ | เอือ เสือ |
แอ แอว | เอ เอว |
อี ขี๋น | อือ ขืน |
เออ เหิ่ม | อา ห่าม |
อัว ขวน สวย | อา ขวาน สาย |
เอีย เฟี้ยง | อา ฟาง |
อึ อึ๋ด | โอะ อด |
เออะ เอิ๋ก | โอะ อก |
อึ คึด | อิ คิด |
อือ ถืก | อู ถูก |
ข้อสังเกต (observations)
บางท้องถิ่นมีสระประสมเพียง 2 เสียงคือเอียกับอัวโดยเสียงเอียเป็นปฏิภาคกับเอือในภาษาไทยมาตรฐาน เช่น เสีย -> เสือ
บางถิ่นเออเป็นปฏิภาคกับเอือในภาษาไทยมาตรฐาน เช่น เสอ -> เสือ
สระปฏิภาค มีบางคำที่ไม่เป็นไปตามกฎ เช่น มุ้ง ออกเสียงว่า มุ้ง ไม่เป็น ม้ง
คำที่ยกตัวอย่างส่วนใหญ่เป็น similar from เนื่องจากคำเหล่านี้ออกเสียงภาษาไทยมาาตรฐานตามสำเนียงท้องถิ่น
วรรณยุกต์
เสียงวรรณยุกต์ที่ใช้พูดกันในภาษาถิ่นภาคตะวันออกเฉียงเหนือต่างไปจากเสียงวรรณยุกต์ในภาษาไทยมาตรฐานและคนต่างท้องที่กันก็ออกเสียงต่างกันไปบ้างแต่ก็ยังพอจะทราบได้ว่าเป็นศัพท์เดียวกันเสียงวรรณยุกต์ที่ต่างกันนี้แบ่งได้เป็น 5 กลุ่มใหญ่ ๆ ตามท้องถิ่นดังนี้
กลุ่มที่ 1 ใช้ในเขตบริเวณจังหวัดกาฬสินธุ์ นครพนม มุกดาหาร ร้อยเอ็ด ยโสธรมหาสารคาม หนองคาย อุบลราชธานี อุดรธานี ขอนแก่นบางพื้นที่ และนครราชสีมาบางท้องที่
กลุ่มที่ 2 ใช้ในเขตบริเวณจังหวัดชัยภูมิ และขอนแก่นบางท้องที่
กลุ่มที่ 3 ใช้พูดในบริเวณจังหวัดเลย และชัยภูมิบางอำเภอ
กลุ่มที่ 4 ใช้พูดในบริเวณจังหวัดนครราชสีมาบางท้องถิ่น
กลุ่มที่ 5 ใช้พูดในบริเวณจังหวัดศรีสะเกษ และจังหวัดสุรินทร์บางท้องถิ่น
